Chào anh chị em,
Hôm nay, mình xin chia sẻ Case study phân tích vụ việc điển hình trong hoạt động khai báo hải quan và quản lý rủi ro chính sách, liên quan đến Công ty TNHH Le Long Việt Nam và sự thay đổi quy định của Bộ Công Thương đối với hóa chất kiểm soát đặc biệt. Cụ thể:
1. Bối cảnh pháp lý và Sự kiện kích hoạt
Công ty TNHH Le Long Việt Nam là doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài, chuyên sản xuất pin, ắc quy và đèn sạc. Mặt hàng chì thỏi (mã HS 78.01) là nguyên liệu cốt lõi, chiếm 60-70% lượng nguyên liệu sản xuất bình ắc quy của công ty.
- Sự thay đổi chính sách: Kể từ khi Nghị định số 24/2026/NĐ-CP và Nghị định số 26/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực (ngày 17/01/2026), mặt hàng “Chì, các hợp chất của chì” được đưa vào Phụ lục III - Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
- Yêu cầu mới: Doanh nghiệp bắt buộc phải có Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt khi làm thủ tục hải quan.
- Lỗ hổng tuân thủ: Pháp luật chuyên ngành không quy định thời hạn chuyển tiếp đối với các hóa chất mới được bổ sung vào danh mục này. Do độ trễ trong việc cập nhật chính sách, Công ty Le Long đã thực hiện hàng loạt tờ khai nhập khẩu mà không xin giấy phép kịp thời.
2. Xử lý vi phạm hành chính
Sự chậm trễ cập nhật quy định dẫn đến hệ quả pháp lý nghiêm trọng, được thể hiện qua Quyết định xử phạt số 195/QĐ-XPHC (ngày 22/05/2026) do Hải quan Đức Hòa ban hành:
- Hành vi vi phạm: Nhập khẩu hàng hóa theo quy định phải có giấy phép nhưng không có giấy phép tại thời điểm đăng ký tờ khai.
- Quy mô vi phạm: Tổng cộng 46 tờ khai vi phạm, được chia thành nhiều mức độ dựa trên trị giá tang vật (từ dưới 20 triệu đồng đến trên 100 triệu đồng).
- Chế tài phạt tiền: Cơ quan hải quan áp dụng hình thức phạt tiền cho từng hành vi vi phạm độc lập trên 46 tờ khai, với tổng số tiền phạt lên tới 1.690.500.000 VNĐ.
- Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật đã bị tiêu thụ trái quy định pháp luật đối với 3 tờ khai đầu tiên, tổng cộng 44.473.992 VNĐ. Đối với 43 tờ khai còn lại, do đã được cơ quan nhà nước cấp phép nhập khẩu sau đó nên không bị áp dụng biện pháp buộc đưa ra khỏi lãnh thổ.
3. Lập luận khiếu nại của Doanh nghiệp
Công ty Le Long đã gửi công văn khiếu nại lần đầu (được giải quyết tại Quyết định số 288/QĐ-ĐH ngày 16/07/2026) và có văn bản kiến nghị gửi Bộ Tài chính, Bộ Công Thương (ngày 05/08/2026). Các luận điểm chính bao gồm:
- Bản chất vật lý của hàng hóa: Quy định hiện hành đang đánh đồng mức độ độc hại của mọi dạng tồn tại của chì. Công ty lập luận rằng chì thỏi nguyên chất (>99%) ở dạng khối rắn đặc, trơ về mặt cơ học và có khả năng phơi nhiễm thấp, khác biệt hoàn toàn với các hợp chất dễ bay hơi, dễ hòa tan hay bột chì mịn.
- Tác động đến chuỗi cung ứng: Việc áp dụng cơ chế “tiền kiểm” (xin giấy phép cho từng lô hàng) đối với chì thỏi gây chậm tiến độ thông quan, phát sinh chi phí lưu kho bãi, làm gián đoạn dây chuyền sản xuất và suy giảm năng lực cạnh tranh.
- Tính chất vi phạm: Đây là vi phạm xuất phát từ yếu tố khách quan do độ trễ chuyển đổi mô hình theo luật mới, hoàn toàn không có động cơ gian lận thương mại.
- Kiến nghị: Đề nghị ghi nhận tình tiết giảm nhẹ do vi phạm lần đầu, xem xét lại biện pháp khắc phục nộp tiền trị giá tang vật, và kiến nghị Bộ Công Thương loại bỏ cơ chế cấp phép theo lô đối với chì thỏi khối rắn.
4. Phán quyết và Hướng dẫn của Cơ quan Hải quan
Qua quá trình xác minh khiếu nại, cơ quan Hải quan đưa ra các quyết định pháp lý và phản hồi nghiệp vụ như sau:
| Vấn đề | Phán quyết / Quan điểm của Cơ quan Hải quan |
|---|---|
| Tình tiết giảm nhẹ | Bác bỏ. Mặc dù doanh nghiệp tích cực phối hợp và không cố ý vi phạm, pháp luật hiện hành không quy định “vi phạm lần đầu” đối với hành vi này là tình tiết giảm nhẹ. |
| Xử phạt nhiều lần | Hợp lệ. Vi phạm xảy ra trên 46 tờ khai ở các thời điểm đăng ký khác nhau, được phát hiện cùng lúc nhưng chưa bị xử lý, do đó phải bị xử phạt từng hành vi độc lập theo quy định tại Nghị định 102/2021/NĐ-CP và Nghị định 68/2025/NĐ-CP. |
| Khắc phục hậu quả | Giữ nguyên. Việc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật đã tiêu thụ đối với 3 tờ khai là tuân thủ nghiêm ngặt điểm b khoản 3 Điều 18 Nghị định 128/2020/NĐ-CP. |
| Kiến nghị sửa đổi chính sách | Ngoài thẩm quyền xử lý của Hải quan. Cục Hải quan (văn bản ngày 28/08/2026) hướng dẫn doanh nghiệp chuyển văn bản kiến nghị về độ trễ chuyển tiếp và phân loại trạng thái vật lý của hóa chất trực tiếp đến Cục Hóa chất - Bộ Công Thương để giải quyết theo đúng thẩm quyền. |
5. Phân tích nghiệp vụ
Việc theo dõi sát sao thời điểm có hiệu lực của các Thông tư, Nghị định từ các Bộ quản lý chuyên ngành (như Bộ Công Thương) là yếu tố sống còn trong quản trị rủi ro xuất nhập khẩu. Trong vụ việc này, sự vắng mặt của các điều khoản chuyển tiếp trong Nghị định 24/2026/NĐ-CP đã tạo ra một “khoảng trống thích ứng”. Khi thiết lập quy trình kiểm tra chứng từ cho các mặt hàng nhạy cảm hoặc nguyên liệu cốt lõi, hệ thống khai báo hải quan nội bộ cần được tích hợp luồng cập nhật danh mục quản lý chuyên ngành theo thời gian thực để ngăn chặn việc truyền tờ khai VNACCS khi chưa đáp ứng đủ giấy phép tiền kiểm, tránh việc một lỗi kỹ thuật bị nhân lên thành hàng chục vi phạm độc lập với mức phạt cộng dồn khổng lồ. Dù hàng hóa thực tế chỉ là nguyên liệu khối rắn trơ, mã HS và danh mục định danh của pháp luật chuyên ngành vẫn là căn cứ duy nhất để cơ quan Hải quan thực thi việc kiểm tra và xử phạt.
Nguồn tài liệu bác HANPHI: https://drive.google.com/file/d/1Xw09VHsMHjkObTmTGVMqN68MMCAvgUJD/view?usp=drive_link