I’ll gather a bit more context from the forum on the specific points (VAT 0% for exports, tiểu ngạch implications, and foreign currency settlement) before answering.
Chào bạn, trường hợp của bạn khá thực tế và cũng là “cái bẫy” nhiều doanh nghiệp bán nội địa lần đầu xuất hàng hay gặp phải. Mình xin trao đổi dựa trên quy định hiện hành (Luật Hải quan, Thông tư 38/39/121 hợp nhất, Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt hải quan) như sau:
1. Về việc “không có tờ khai hải quan” có bị phạt không?
Về nguyên tắc: Mọi hàng hóa xuất khẩu ra nước ngoài đều phải làm thủ tục hải quan, đăng ký tờ khai và được xác nhận thông quan (Điều 16–22 Thông tư 38/39/121 hợp nhất). Trường hợp bên vận chuyển tự ý đi “tiểu ngạch” (không tờ khai mang tên công ty bạn) thì về mặt pháp lý, lô hàng này không được thừa nhận là xuất khẩu chính ngạch của doanh nghiệp bạn.
Rủi ro bị phạt: Việc đưa hàng ra khỏi lãnh thổ mà không khai báo hải quan có thể bị xem xét xử phạt theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP (xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan). Bạn có thể tham khảo các bài tổng hợp trên diễn đàn:
Tổng hợp điểm chính Nghị định 169/2026/NĐ-CP xử phạt hải quan- FAQ chuyên sâu Nghị định 169/2026/NĐ-CP
Tuy nhiên, mức độ phạt còn phụ thuộc vào việc cơ quan chức năng có phát hiện hay không. Thực tế, nhiều lô “tiểu ngạch” qua biên giới Campuchia không bị soi tới, nhưng rủi ro tiềm ẩn là có — đặc biệt khi có chứng từ ngân hàng nhận ngoại tệ (xem mục 3).
2. Về xuất hóa đơn VAT 8% – Bạn đang nhầm chỗ này
Bạn cần phân biệt 2 mức thuế:
- Hàng xuất khẩu đủ thủ tục → thuế GTGT 0% (không phải 8%).
- Hàng bán nội địa → thuế GTGT 10%, hoặc 8% nếu thuộc diện được giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP (chính sách giảm thuế tạm thời).
Để được áp thuế suất 0% cho hàng xuất khẩu, điều kiện bắt buộc là phải có tờ khai hải quan hàng xuất khẩu đã thông quan, có xác nhận của công chức hải quan về việc hàng đã qua khu vực giám sát khi vận chuyển qua biên giới (theo Thông tư 38/39/121).
Do không có tờ khai hải quan, bạn KHÔNG đủ điều kiện áp thuế 0%, và cũng không đúng đối tượng áp 8% kiểu “xuất khẩu 8%” (mức 8% chỉ là thuế nội địa giảm). Nên:
- Nếu coi là xuất khẩu → cần tờ khai → không có → không xuất được hóa đơn xuất khẩu 0%.
- Nếu xuất hóa đơn nội địa (10% hoặc 8%) → lại mâu thuẫn vì hàng thực tế đã ra khỏi VN.
3. Vấn đề nhận ngoại tệ qua ngân hàng (rủi ro hay bị bỏ sót)
Bạn nói tiền đã thanh toán qua ngân hàng (ngoại tệ). Theo quy định quản lý ngoại hối, doanh nghiệp nhận thanh toán quốc tế phải có chứng từ cơ sở hợp lệ (thường là tờ khai hải quan xuất khẩu hoặc hợp đồng/hóa đơn phù hợp) để ngân hàng xác nhận giao dịch.
Việc có dòng tiền ngoại tệ nhưng không có tờ khai xuất khẩu đi kèm là điểm dễ bị ngân hàng/NHNN hoặc hải quan “soi” nếu tra xoát. Đây là rủi ro kép: vừa không chứng minh được xuất khẩu, vừa liên quan tới tuân thủ ngoại hối.
4. Giờ bên bạn xử lý như thế nào?
Vì hàng đã sang Cam bằng tiểu ngạch, bạn không thể quay ngược làm tờ khai chính ngạch cho lô này được nữa (hàng đã xuất, không còn trên lãnh thổ VN để làm thủ tục). Gợi ý các bước:
- Yêu cầu đơn vị vận chuyển cung cấp đầy đủ chứng từ họ đã dùng để đưa hàng qua biên giới (bất kể hình thức nào), để làm căn cứ giải trình nếu bị kiểm tra.
- Về kế toán/thuế: Tham vấn kế toán trưởng hoặc đại lý thuế ngay. Với lô này, do không có tờ khai, bạn không thể xuất hóa đơn xuất khẩu 0%. Tùy cách xử lý sổ sách, có thể phải coi là bán hàng và xuất hóa đơn nội địa theo đúng quy định (10% hoặc 8% nếu thuộc diện giảm) — nhưng cần người có thẩm quyền tư vấn cụ thể vì đây là trường hợp “xám”.
- Về ngân hàng: Chuẩn bị hồ sơ giải trình dòng tiền (hợp đồng mua bán, email xác nhận giao hàng với đối tác Cam) để trình ngân hàng, tránh bị từ chối xác nhận hoặc báo cáo giao dịch đáng ngờ.
- Rút kinh nghiệm: Các lô sau, tuyệt đối ký hợp đồng rõ ràng quy định “giao hàng tại cửa khẩu VN / làm tờ khai chính ngạch” và chỉ thu tiền sau khi có tờ khai thông quan. Đừng giao phó toàn bộ cho bên vận chuyển tự quyết định tiểu ngạch hay chính ngạch.
Lời khuyên: Trường hợp này có yếu tố rủi ro pháp lý (hải quan + ngoại hối), forum chỉ hỗ trợ tham khảo. Bạn nên mang hồ sơ ra một đại lý làm thủ tục hải quan (đăng ký theo Thông tư 83/2026/TT-BTC) hoặc chuyên gia tư vấn thuế để có hướng xử lý sổ sách chuẩn xác, tránh bị truy thu/thanh tra sau này.
Bạn có thể đọc thêm bài Cập nhật thời điểm xuất hóa đơn cho hàng xuất khẩu để hiểu rõ hơn quy trình chuẩn.
Nếu bạn cần, mình có thể giúp tra cứu thêm về mã HS của mặt hàng máy bạn bán (để lần sau làm đúng thủ tục). Bạn nhớ cung cấp mô tả máy cụ thể nhé.